Ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf: Diwrnodau Offeryn Ieuenctid CBCDC yn dod â cherddorion ifanc ynghyd
Darllen mwy
The Angry Summer: dod â hanes Cymru yn fyw trwy bypedwaith
Mae myfyrwyr o bob adran o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yn dod â ‘The Angry Summer’ i gynulleidfaoedd newydd drwy bypedwaith, ffilm, ac adrodd straeon gweledol.
Ail-ddychmygu stori Gymreig
Wedi’i ysbrydoli gan gasgliad barddoniaeth Idris Davies am streic y glowyr ym 1926, mae’r prosiect yn cyfuno sgiliau crefft arbenigol ag ymgysylltu â’r gymuned, gyda’r gwaith yn teithio i Amgueddfa Victoria ac Albert a lleoliadau ledled Cymru.
Wedi’i greu yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, rhaglen ddogfen yw prosiect ‘The Angry Summer’ am greu sioe bypedwaith wedi’i hysbrydoli gan gerddi Idris Davies am streic y glowyr ym 1926. Yn lle ceisio adrodd y stori mewn un ffordd benodol, canolbwyntiodd y tîm ar eiliadau llai - cipolwg ar fywyd pob dydd mewn cymuned lofaol yn ystod cyfnod hir ac anodd yn hanes Cymru.
Roedd ymchwil yn rhan bwysig o’r broses, gyda thîm ehangach y prosiect yn ymweld â Big Pit: Amgueddfa Lofaol Cymru i ddeall yn well y cymunedau, yr amgylcheddau a’r profiadau bywyd sy’n gysylltiedig â’r stori yr oeddent yn ei hadrodd.
O’r dechrau, roedd yn brosiect cwbl gydweithredol. Bu myfyrwyr yn gweithio ar draws meysydd cynllunio, gwneud, cerddoriaeth a pherfformio, gan yn aml gamu i rolau nad oeddent wedi rhoi cynnig arnynt o’r blaen.
I Ryan Dai, roedd hynny’n golygu dysgu am bypedwaith o’r cychwyn cyntaf:
‘Cyn y prosiect hwn, doedd gen i fawr o brofiad o bypedwaith. Fe wnaeth fy ngwthio i gamu i le nad oeddwn yn gwbl gysurus ynddo … nid yn unig dysgu sut i adeiladu pyped ond hefyd sut i berfformio ag ef.’Ryan DaiGwneuthurwr Pypedau/Pypedwr
Mae’r teimlad hwnnw o ddarganfod pethau wrth iddynt fynd yn eu blaen yn rhedeg drwy’r prosiect cyfan. Un o’r heriau mwyaf oedd troi dyluniadau 2D yn bypedau 3D oedd yn gweithio.
Mae Simona Roeva yn ei disgrifio fel moment ddysgu allweddol ‘roedd addasu dyluniad 2D yn ddarn 3D yn un o’r profiadau dysgu mwyaf heriol ond hefyd yn rhywbeth hollbwysig.’
Nid dim ond sut roedd y pypedau’n edrych oedd yn bwysig, ond sut roeddent yn symud. I’r Gwneuthurwr Pypedau/Pypedwr Elowen Packer, a greodd ac a berfformiodd dau gymeriad, newidiodd hynny sut roeddent yn mynd ati i gynllunio: ‘Fe ddysgodd i mi bwysigrwydd blaenoriaethu symudiad… fel ei fod yn effeithiol mewn perfformiad.’
Ar yr un pryd, roedd yn rhaid i bopeth deimlo’n gyson. Roedd gwahanol fyfyrwyr yn adeiladu gwahanol elfennau, ond roedd angen i bob un ohonynt eistedd yn yr un byd. Roedd hynny’n golygu cyfathrebu cyson, rhannu syniadau, addasu, a gweithio’n agos fel tîm drwy gydol y broses.
Canfod cysylltiad â phypedwaith
Roedd y dewis o bypedwaith yn hollbwysig i siapio sut y gellid adrodd y stori, ac mae’r cyfarwyddwr Hazel Pring yn egluro sut y caniataodd i’r tîm ymdrin â hanes go iawn sy’n dal yn berthnasol, heb ei greu’n rhy llythrennol.
‘Roedden ni’n gwybod ein bod ni’n creu haniaeth o haniaethiad… mae’r hanes yn real, roedd y bobl yn real, ac mae’r effaith yn dal yn real iawn.’Hazel PringCyfarwyddwr
Mae pypedwaith yn creu rhywfaint o bellter, ond hefyd math gwahanol o gysylltiad. Mae’n caniatáu i gynulleidfaoedd ymgysylltu ag emosiynau’r stori, yn hytrach na chanolbwyntio ar realaeth yn unig.
Mae’r arddull gweledol yn tynnu ar waith Paul Peter Piech, ond mae wedi’i seilio ar ymchwil ac ymdeimlad clir o gyfrifoldeb i’r deunydd. Un o’r pethau sy’n sefyll allan yw faint o’r dysgu a ddigwyddodd mewn amser real. Nid dim ond defnyddio’r sgiliau oedd myfyrwyr - roeddent yn eu datblygu drwy’r broses.
Mae Shelly Wang yn disgrifio astudio pypedwaith fel rhywbeth mwy na hyfforddiant technegol:
‘Nid yw’n sgil fecanyddol… mae’n broses i ddeall a dehongli. Rydym yn creu pypedau gyda’n dealltwriaeth ein hunain.’Shelly WangGwneuthurwr Pypedau/Pypedwr
Mae’r cydbwysedd hwnnw rhwng strwythur a rhyddid creadigol yn rhan fawr o’r profiad. Anogir myfyrwyr i arbrofi tra hefyd yn cael eu cefnogi pan nad yw pethau’n mynd yn ôl y bwriad.
Mae Shelly yn myfyrio ar ba mor bwysig oedd y gefnogaeth honno: ‘pan oeddwn i’n wynebu problemau anodd, fe wnaeth fy ngoruchwylydd fy arwain gydag amynedd… fe wnaeth i mi deimlo llawenydd a chymhelliant gwneud pypedau.’
Rhannu’r gwaith gyda chymunedau
Wrth i’r prosiect ehangu i gynnwys gweithdai a phecyn addysg, daeth â heriau newydd a helpodd fyfyrwyr i ddatblygu sgiliau newydd y tu hwnt i berfformio a gwneud.
Roedd mynd â’r gwaith i ysgolion a chymunedau yn golygu dysgu sut i ddistyllu a chyfathrebu syniadau’n glir a chreu gweithdai diddorol ac ysbrydoledig i bobl ifanc.
‘Roedd cyfathrebu â phlant yn rhywbeth nad oeddwn i wedi arfer ag ef… roedd yn rhaid i ni addasu i’w diddordebau. Roedd un o’r bechgyn yn hoff iawn o bêl-droed, felly fe wnaethon ni ddangos iddo sut i wneud pyped pêl-droediwr oedd yn gallu cicio.
Mae’n fanylyn bach, ond mae’n dangos sut mae’r prosiect yn cysylltu — cwrdd â phobl lle maen nhw a defnyddio creadigrwydd fel ffordd i mewn.’Elowen Packermyfyriwr Cynllunio ar gyfer Perfformio
Pan ddaeth y stori’n fyw
Wrth fyfyrio ar y prosiect, nid y perfformiadau terfynol yw’r eiliadau sy’n sefyll allan bob amser. Yn aml, rhain yw’r adegau lle mae popeth yn dod at ei gilydd.
I Simona, roedd yn ymwneud â ‘chael ein set a’n cerddoriaeth yn barod… roedd hi’n ysbrydoledig gweld yr holl waith caled yn dod at ei gilydd.’
Ryan Dai: ‘Pan ges i’r symudiad yn iawn… roedd hi wir yn teimlo fel pe bai’r pyped wedi dod yn fyw.’
Ac i Hazel, ymateb y gynulleidfa oedd yr adeg honno yn ystod y gwaith rhannu cynnar: ‘roedd rhywun yn adnabod stryd o’n hymchwil fel lle’r oedd ei mam-gu a’i thad-cu wedi byw… roedd hyn yn ein hatgoffa bod yr hanes hwn yn dal yn fyw iawn.’
Mae’r stori’n parhau
Mae’r prosiect wedi cael ei ddangos mewn lleoliadau sy’n cynnwys Amgueddfa Victoria ac Albert a Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ond i’r myfyrwyr, mae’r effaith yn mynd y tu hwnt i’r mannau y mae’n teithio iddynt.
Mae’n ymwneud â’r hyn y maent wedi’i ddysgu — sut i gydweithio, sut i addasu, a sut i fynd â syniad yr holl ffordd drwodd i rywbeth real.
Ac efallai’n bwysicaf oll, sut y gall cynllun gario ystyr.
Fel y dywed Ryan: ‘Rwy’n gobeithio y bydd cynulleidfaoedd yn teimlo cysylltiad emosiynol gwirioneddol â’r gwaith.’
Mae’r cysylltiad hwnnw rhwng y bobl a’i gwnaeth a’r bobl sy’n ei brofi wrth wraidd prosiect ‘The Angry Summer’, ac mae’n rhywbeth y bydd y myfyrwyr hyn yn ei gofio ymhell wedi i’r prosiect ddod i ben ac i’w hymarfer creadigol yn y dyfodol.
